Προμελισ

Προτυπα Μελλισοκομεια

Επικονίαση – μέλισσες: Οι μύθοι, τα μυστικά και οι αποκαλύψεις!

Για την επικονίαση των φυτών και το ρόλο που παίζουν οι δικές μας μέλισσες σε αυτή τη διαδικασία, μπορούμε να βρούμε και να διαβάσουμε σε πολλές πηγές. Πως και γιατί όμως, αναπτύχθηκε αυτή η θαυμαστή σχέση, μεταξύ φυτών και μέλισσας, είναι κάτι που μάλλον δύσκολα θα συναντήσουμε.

Σήμερα λοιπόν θα γράψουμε για την επικονίαση των φυτών, ρίχνοντας βάρος, κυρίως, στη μελισσοεπικονίαση και θα αποκαλύψουμε όλα τα μυστικά που υπάρχουν σε αυτή τη ζωτική «σχέση»!

Όλα ξεκίνησαν περίπου, πριν από 70 εκατομμύρια χρόνια, όταν η ζωή πάνω στη γη μας άρχισε να οργανώνεται. Από εκείνη την μακρινή εποχή είχαν κάνει την εμφάνιση τους κάποιοι «μακρινοί πρόγονοι» των ειδών που βλέπουμε σήμερα. Η μεγάλη καταστροφή που έγινε στη γη, πριν από 65 εκατομμύρια χρόνια, και που είχε σαν αποτέλεσμα την εξαφάνιση των δεινοσαύρων, είχε τελικά και ένα καλό αποτέλεσμα.

Βλέπετε, ίσχυε από τότε αυτό που οι   Έλληνες στωικοί φιλόσοφοι θα διατύπωναν δεκάδες εκατομμύρια χρόνια αργότερα. Δηλαδή το: «ουδέν κακό αμιγές καλού», που κάπως πιο ελεύθερα, σημαίνει ότι: «το κάθε κακό, συνοδεύεται και από κάποια καλά αποτελέσματα».Ποια ήταν όμως τα καλά αποτελέσματα που έφερε η τεράστια οικολογική καταστροφή της μακρινής εκείνης εποχής? Η ευκαιρία να δείξουν κάποια είδη την «σοφία», την ευελιξία και την προσαρμοστικότητα τους, είναι η απάντηση!

Μεταξύ των ειδών που πέρασαν εκείνο το φοβερό τεστ δυστυχήματος ή «crashtest», όπως λέμε στα αυτοκίνητα, ήταν οι μακρινοί πρόγονοι της δικής μας μέλισσας, αλλά και οι πρόγονοι πολλών ειδών του φυτικού βασιλείου – για την ιστορία να αναφέρουμε πως από εκείνη τη παγκόσμια καταστροφή είχαν βγει κερδισμένοι και οι δικοί μας αρχέγονοι πρόγονοι, που ήταν τα πρώτα θηλαστικά.

Το κλίμα που επικράτησε τα επόμενα εκατομμύρια χρόνια, σαν πέρασε το μεγάλη κακό, ήταν τροπικό.

Την εξαφάνιση των δεινοσαύρων, ακολούθησαν σύγχρονα φυτά και μαζί τους τα πρώτα έντομα επικονιαστές, αλλά και κάποιες πρωτόγονες οικογένειες θηλαστικών, που στη συνέχεια έδωσαν τη θέση τους στα πρώτα μεγάλα θηλαστικά.

Τη μακρινή λοιπόν εκείνη εποχή, γίνεται μια άτυπη μεν, τεράστιας σημασίας όμως, «συμφωνία».

Μια συμφωνία που κρατάει μέχρι τις μέρες μας και που πολύ πιθανά δεν θα τελειώσει, παρά μόνο όταν θα έρθει κάποτε το τέλος του κόσμου μας!

Ήταν η συμφωνία μεταξύ ενός μεγάλου μέρους των φυτών, με κάποια έντομα.

Η συμφωνία εκείνη ήταν καθοριστικής σημασίας για τη συνέχιση της ζωής πάνω στη γη μας – έτσι όπως την γνωρίζουμε σήμερα – αλλά ήταν και πολύ απλή.

Τα φυτά θα προμήθευαν με τροφές – πρωτεΐνες και υδατάνθρακες – τα έντομα και αυτά σε αντάλλαγμα θα τα βοηθούσαν στην αναπαραγωγή τους.

Έτσι λοιπόν ξεκίνησε ένας πραγματικός αγώνας εξελικτικού δρόμου, μεταξύ των δυο «συμβαλλομένων» μερών, με σκοπό τα μεν φυτά να γίνουν πιο «δελεαστικά» στα έντομα σε σχέση με κάποια άλλα φυτά, τα δε έντομα να αναπτύξουν όλους εκείνους τους μηχανισμούς που θα τους επέτρεπαν να εκμεταλλευτούν τα «αντισταθμιστικά οφέλη» που τους έδιναν τα φυτά – δηλαδή το νέκταρ και τη γύρη!

Έτσι άρχισε η εντομική επικονίαση, όπως ονομάζουμε τη διαδικασία κατά την οποία γίνεται η γονιμοποίηση σε κάποια φυτά και που συντελείτε με τη μεταφορά γυρεόκοκκων από τους ανθήρες, στο στίγμα του υπέρου τους, με τη βοήθεια των εντόμων. Κάποια άλλα φυτά, δεν έλαβαν μέρος σε αυτή τη συμφωνία και βρήκαν άλλους τρόπους να κάνουν επικονίαση, όπως ο αέρας, το νερό, κάποια άλλα ζώα κλπ, που όμως δεν θα μας απασχολήσουν σε αυτό μας το άρθρο.

Έτσι ξεκίνησε η πολύπλοκη σχέση μεταξύ των αγγειόσπερμων – όπως λέγοντα τα ανθοφόρα φυτά που επικονιάζονται από τις μέλισσες – και των μελισσών. Μια σχέση που έκρυβε και αμοιβαιότητα, αλλά και έναν αγώνα δρόμου, στην εξελικτική πορεία των δυο συμβαλλόμενων μερών – των φυτών και των μελισσών.

Τα φυτά αυτά άρχισαν να προσαρμόζουν το χρόνο άνθισης, το σχήμα, το χρώμα, το άρωμα, τις θρεπτικές ιδιότητες, μα και τη γεύση των ανθών τους, με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορούν και τις μέλισσες να «προκαλούν», μα και το γενετικό τους υλικό να φέρνουν σε επαφή - μέσω πάντα των μελισσών. Φρόντισαν ακόμα να μεγαλώσουν περισσότερο τους γυρόκοκκους τους και να τους δώσουν κάποια συγκολλητική ιδιότητα. Με το τρόπο αυτό διευκόλυναν τις μέλισσες στη ασφαλή μεταφορά της γύρης.

Οι μέλισσες από την άλλη μεριά, προχώρησαν την εξελικτική τους πορεία παράλληλα και σε συνεργασία με τα φυτά, αυξάνοντας το μήκος της προβοσκίδας τους και την τριχοφυΐα τους, βελτιώνοντας την όσφρησή τους, την όρασή τους και την ευαισθησία της γεύσης τους, και προσαρμόζοντας κάποια όργανά τους ανάλογα με τις ανάγκες. Έτσι η γλώσσα τους έγινε κυρτή, παίρνοντας τη μορφή του κουταλιού, ενώ στα πίσω πόδια τους ανέπτυξαν εσοχές-καλάθια για να φορτώνουν και να μεταφέρουν ικανοποιητικές ποσότητες γύρης.

Οι δικές μας όμως οι μέλισσες, δεν αρκέστηκαν μόνο σε αυτές τις μορφολογικές προσαρμογές.

Προχώρησαν πολύ πάρα πέρα! Άλλαξαν την κοινωνική τους δομή, με γνώμονα πάντα ότι η συνεργασία τους με κάποια φυτά είναι σταθερή και θα συνεχιστεί διαχρονικά. Έτσι, εκμεταλλευόμενες τα οφέλη της αποταμίευσης, δημιούργησαν οργανωμένες κοινωνίες, όπου τα ενήλικα άτομα φροντίζουν και τρέφουν τις προνύμφες τους, μα και ολόκληρο το σμήνος τους παραμένει σε συνοχή και «λειτουργία», όλες τις εποχές του έτους.

Η αναζήτηση και αποτελεσματική συλλογή τροφής, τις οδήγησε στην ανακάλυψη κάποιων εντυπωσιακών τρόπων επικοινωνίας, όπως είναι οι περίφημοι χοροί τους και οι φερομόνες τους.

Εκτός από όλα αυτά, οι μέλισσες απέκτησαν σιγά-σιγά και κάποιες συνήθειες-συμπεριφορές, προσαρμοσμένες απόλυτα στην προνομιακή τους σχέση με τα φυτά. Η πιο χαρακτηριστική από όλες αυτές, είναι η ανθική σταθερότητα που δείχνουν οι μέλισσες μας σε κάθε τους ταξίδι, μα και σε αλλεπάλληλα ταξίδια της ίδιας μέρας. Με τη συνήθεια αυτή, οι μέλισσες εκμεταλλεύονται πολύ καλύτερα το χρόνο τους και διανύουν τη μικρότερη δυνατή απόσταση σε κάθε τους ταξίδι, κάνοντας άπειρους μαθηματικούς υπολογισμούς. (βλέπε άρθρο μας : «Οι μέλισσες ξεπέρασαν τον Αϊνστάιν!»)

Από την άλλη μεριά, η συνήθεια αυτή των μελισσών, εξασφαλίζει στα φυτά την μεταφορά και διασπορά του γενετικού τους υλικού στο σωστό μέρος, δηλαδή σε άλλα φυτά του είδους τους!

Ακόμα, οι μέλισσες κάνοντας κατανομή των εργασιών τους, δημιούργησαν διάφορες ειδικότητες που αφορούν κυρίως τις εσωτερικές δουλειές, μα που όμως επεκτείνονται και στις εξωτερικέ εργασίες, δηλαδή στις υποχρεώσεις συλλογής τροφών.

Έχει παρατηρηθεί πως οι συλλέκτριες μέλισσες χωρίζονται συνήθως σε τρεις βασικές κατηγορίες. Σε αυτές που συλλέγουν σταθερά γύρη και που αποτελούν το 50% περίπου του πληθυσμού των συλλεκτριών, σε αυτές που συλλέγουν σταθερά νέκταρ και είναι το 1/3 των συλλεκτριών και στις υπόλοιπες που κάνουν και δυο αυτές δουλειές. Είναι αυτονόητο, πως η ενστικτώδης ευφυΐα των μελισσών, ανατρέπει αυτούς τους συσχετισμούς, όταν τα πράγματα έξω στη φύση ή οι ανάγκες του μελισσιού, αλλάξουν!

Ας δούμε τώρα τι σημαίνουν στην πράξη όλα αυτά.

Αν και η άμεση παραγωγή «πλούτου» από τις μέλισσες είναι σχετικά μικρή, σε σχέση με τα άλλα προϊόντα της αγροτικής δραστηριότητας, εν τούτοις υπάρχουν δυο ακόμα μεγέθη που θα πρέπει να λάβουμε υπ όψη αν θέλουμε να υπολογίσουμε το συνολικό οικονομικό όφελος που προκύπτει από τις δραστηριότητες των μελισσών. Στα βιβλία και στο διαδίκτυο μπορεί κανείς να συναντήσει τη στερεότυπη φράση: «Μία μέτρια αποικία μελισσών υπολογίζεται ότι έχει 20 έως 40 φορές περισσότερη αξία για την επικονίαση των φυτών, παρά για την παραγωγή μελιού».

Τα μεγέθη όμως δεν είναι τόσα. Είναι πολύ πιο μεγάλα! Οι επιστημονικές μετρήσεις που μπορούν να αναφερθούν πάνω σε αυτό το θέμα είναι αμέτρητες και η παράθεσή τους θα κούραζε σίγουρα τον αναγνώστη. Για το λόγο αυτό θα αναφέρουμε μόνο το γεγονός πως στις ΗΠΑ, η προσφορά των μελισσών στην επικονίαση των φυτών ήταν μεγαλύτερη κατά 113 φορές το 1981 και κατά 60 φορές το 1989, σε σχέση με την αξία των προϊόντων των μελισσών, στο σύνολό τους! Και αφού αναφερόμαστε σε μεγέθη και μετρήσεις που αφορούν τις ΗΠΑ, να γράψουμε ακόμα πως η μέση αξία της επικονίασης των μελισσών στη γεωργική οικονομία αυτής της χώρας, υπολογίστηκε το 2000, ότι είναι κοντά στα 15 δις δολάρια! Και για να μην αφήσουμε απ έξω τη δική μας «γειτονιά», να αναφέρουμε πως το 85% της επικονίασης των καλλιεργειών στην Ευρώπη, συντελείται από τις μέλισσες.

Πέρα όμως από τα νούμερα αυτά, τα κέρδη και τα δισεκατομμύρια, υπάρχει και μια ακόμα συμβολή των μελισσών που είναι πολύ δύσκολο να μετρηθεί με χρήμα!

Αναφερόμαστε στην επικονίαση των φυτών της άγριας πανίδας με τα ασύλληπτου μεγέθους οικολογικά οφέλη που αυτή έχει σαν αποτέλεσμα. Σε μελέτη που έγινε το 1984, βγήκε το συμπέρασμα πως το 65% της επικονίασης των μη καλλιεργούμενων αυτοφυών φυτών συντελείται από τις μέλισσες. Τα φυτά αυτά, όπως είναι γνωστό, αποτελούν τη μοναδική τροφή για τα φυτοφάγα άγρια ζώα, που με τη σειρά τους τροφοδοτούν τα άγρια σαρκοφάγα ζώα! Ακόμα εμποδίζουν τη διάβρωση του εδάφους, ενώ παράγουν το πλέον απαραίτητο στοιχείο για τη συνέχιση της ζωής πάνω στον πλανήτη μας – το οξυγόνο!

Έτσι, την επόμενη φορά που θα δούμε μια μελισσούλα να κάνει τούμπες και να πασπαλίζεται με γύρη, θα ξέρουμε πως αυτό το απλό, συνηθισμένο και καθημερινό φαινόμενο, για εμάς τους μελισσοκόμους, κρύβει μέσα του τη σοφία ολόκληρης της πλάσης και συντελεί σε μεγάλο βαθμό, στην διατήρηση της ίδιας μας της ύπαρξης.

Εγγραφή στο Newsletter μας



Σύνδεση